X
تبلیغات
اطلاع رسانی علوم اجتماعی - کنش و دانش اجتماعی 1

اطلاع رسانی علوم اجتماعی

نقد وبررسی کتب علوم اجتماعی دوره متوسطه و فعالیت در راستای دانش افزایی دبیران مربوطه

کنش انسانی

 1- موضوع علوم انسانی

علوم انسانی کدام علوم هستند؟ چه تفاوت‎هایی با سایر علوم دارند؟ آیا متافیزیک از علوم انسانی است؟ چه نسبتی بین علوم انسانی و دیگر علوم برقرار است؟ روش علوم انسانی، فایده و اهمیت آن چیست؟ آیا بین علوم انسانی و علوم اجتماعی تفاوتی وجود دارد؟ پرسش‎هایی از این قبیل موضوع سلسله‎ بحث‎هایی است که در سه بخش تقدیم می‎شود. پاسخ به این پرسش‎ها مقدمه ورود به مباحث گسترده‎تری در حوزه علوم اجتماعی و جامعه‎شناسی خواهد بود. در اولین نوشتار به مهم‎ترین عامل امتیاز علوم انسانی، یعنی موضوع آن پرداخته می‎شود، کنش انسانی موضوع علوم انسانی است. با شناخت خصوصیات کنش انسانی راه پاسخگویی به پرسش‎های یاد شده هموار می‎گردد.

 علوم به‎دلایل مختلف از هم متمایز می‎شوند. از مهمترین عواملی که می‎تواند علت تفاوت علوم باشد، موضوع علوم است. روش، ‌هدف، ‌فایده و اثر نیز از جمله عوامل امتیاز علوم محسوب می‎شوند.

‌موضوع مشترک علوم انسانی کنش‌ انسانی است. علوم انسانی درباره کنش‎های انسانی و آثار و پیامدهای آن‎ها بحث می‎کنند.

 فعالیتی که انسان انجام می‎دهد، کنش انسانی است. کنش انسانی با اراده و آگاهی انسان انجام می‎شود. کاری که در محدوده وجود انسانی انجام می‎شود اگر با اراده و آگاهی انسان نباشد، کنش انسانی نیست؛ مثل ضربان قلب آدمی و فعالیت دستگاه گوارش. کنش انسانی می‎تواند به اقسام مختلفی تقسیم شود:

 کنش‎های درونی و بیرونی، یا کنش‎های فردی و اجتماعی. تفکر یک کنش درونی است و راه رفتن،کنش بیرونی است. غذا خوردن یک کنش فردی و سخن گفتن با دیگری یک کنش اجتماعی است.

 2-ویژگی های کنش انسانی

کنش‎های انسانی به‎دلیل این‎که فعالیت‎هایی هستند که انسان‎ها درمواجهه با امور مختلف انجام می‎دهند با کارهای طبیعی تفاوت دارند کنش‎ها دارای ویژگی‌هایی هستند که مهمترین آن‎‎ها عبارتند از:

 اول: آگاهانه بودن؛ کنش انسانی وابسته به آگاهی و معرفت آدمی است، به‎گونه‎ای که بدون آگاهی انجام نمی‎شود. کارهایی که انسان به آن‎ها آگاهی دارد و لکن وابسته به آگاهی انسان نیستند، کنش انسانی محسوب نمی‎شوند. سخن گفتن کنش انسانی است، زیرا هرگاه انسان آگاهی خود را نسبت به کلماتی که می‎گوید از دست بدهد، ‌از سخن باز می‎ماند، وزش باد و روشن بودن روز کنش انسانی نیست؛ زیرا جهل انسان نسبت به این امور موجب ازبین رفتن آن‎ها نمی‎شود.

 دوم: ‌ارادی بودن؛ ‌کنش انسانی وابسته به اراده و عزم انسان است فعالیت‎هایی که بدون اراده از انسان صادر می‌شوند، کنش انسانی نیستند. ‌گردش خون در بدن با آن که مربوط به انسان است کنش انسانی نیست ‌و لکن نوشتن عبارات و یا خواندن عبارت نوشته شده به‎دلیل این‎که با اراده آدمی انجام می‌شود، کنش انسانی است.

 سوم: ‌هدف‎دار بودن؛ ‌هرکاری را که انسان اراده می‌کند با هدف خاصی انجام می‎دهد، ‌هرچند هدف‎های انسان بسیار متنوع است. ‌برخی از آن‎ها عاقلانه و متفکرانه انتخاب می‌شود و بعضی از طریق عادت و انسی که انسان با آن‎ها دارد. بسیاری از کنش‎ها نیز ممکن است به هدف و مقصودی که کنش‎گردارد، نرسد.

 چهارم: ‌معنادار بودن؛ ‌کنش انسانی به‎دلیل این‎که آگاهانه انجام می‌شود و هدف خاصی را دنبال می‎کند، همواره با معنای خاصی همراه است. معنایی که در کنش وجود دارد و کنش‎گر با نظر به آن فعالیت خود را انجام می‌دهد، در حکم روح و جان کنش است و به‎همین دلیل کنش‎های انسانی را بدون توجه به‎معنای آن‎ها نمی‌توانیم بشناسیم. ‌کسانی که تنها ظاهر کنش را می‌بینند و به‎معنای آن توجه نمی‌کنند و یا معنای آن را درست نمی‎شناسند، در حقیقت به شناخت کنش نمی‎رسند.

 پنجم: ‌تناسب داشتن با موقعیت‌های زمانی و مکانی؛‌کنش‌ها چون رفتارهای آگاهانه‎ای هستند که برای رسیدن به هدف‎های خاصی انجام می‎شوند. درشرایط مختلف تغییرپذیرند، ‌زیرا هم آگاهی و هدف‎های انسانی در شرایط مختلف ممکن است تفاوت کند و هم انسان برای رسیدن به یک هدف واحد در شرایط متفاوت نمی‎تواند یکسان عمل کند. ‌برای مثال، رفتار انسان در دوره‎های مختلف عمر و یا رفتار او در موقعیت‎های خطرناک و امن فرق می‌کند.

 3- نمونهای از کنش انسانی

بوق‎زدن نمونه خوبی از یک کنش انسانی است. بوق ماشین گاه به‎عنوان یک پدیده طبیعی مورد مطالعه قرار می‌گیرد و گاه به‎عنوان یک کنش انسانی. صدای بوق به‎عنوان یک پدیده طبیعی صوتی است که موج معینی دارد. فیزیک‎دان به دنبال شناخت طول موج آزاد و ویژگی‎هایی از این قبیل است.

 بوق ماشین وقتی به عنوان یک کنش موردنظر قرار گیرد به ویژگی‎های طبیعی آن توجه نمی‎شود، بلکه ویژگی‎های مربوط به کنش بودن آن منظور می‎گردد. بوق زدن به‎عنوان یک کنش همه ویژگی‎های پنج‎گانه یاد شده را داراست.

 انسان گاه به تنهایی بوق ماشین را به صدا در می‌آورد. در این هنگام یک کنش فردی بیرونی رخ می‌دهد. او ممکن است این‎کار را برای اهدافی نظیر اهداف زیر انجام دهد:

1- آزمایش و تنظیم صدای بوق؛

2- تنوع و رفع خستگی؛

3- با ریتمی خاص برای لذت بردن.

‌انسان گاه در حال رانندگی و عبور از خیابان بوق می‌زند، این‎کار او که با آگاهی و اراده انجام می‌شود، یک کنش اجتماعی است. این کنش ممکن است با اهدافی ازقبیل اهداف زیر انجام شود:

1- هشدار دادن به عابر پیاده؛

2- هشدار دادن و اعلام حضور نسبت به وسیله نقلیه دیگر؛

3- دعوت عابر پیاده به سوارشدن؛

4- سلام کردن به دوست؛

5- اظهار تشکر از وسیله‎ای که به او اجازه عبور داده است؛

6- اظهار و بیان اعتراض نسبت به وسیله‌ای که رعایت حق تقدم او را نکرده است؛

7- اظهار شادمانی به‎همراه دیگرانی که در یک مراسم عروسی شرکت کرده‌اند. هریک از موارد فوق و موارد دیگر می‌تواند ‌هدف بوق‎زدن باشد. هریک از هدف‌های یاد شده، بخشی از معنای مستقیمی است که درکنش بوق‎زدن وجود دارد. کنش‎گر هریک از این معانی را به تناسب موقعیت زمانی و مکانی و اجتماعی خود اراده و قصد می‌کند و افراد مختلف نیز معنا را براساس همان موقعیت‎ها تشخیص می‌دهند. برخی از معانی کنش انسانی، ‌ممکن است موردنظر کنش‌گر بوده و حتی هدف او باشد، ‌و بعضی از آن‎ها می‌تواند لازمه‌ کنش بوده و توسط دیگران شناخته شود.

 4- پیامدهای کنش انسانی

کنش‌های انسانی فعالیت‎هایی هستند که با اراده و آگاهی انسان انجام می‌شوند؛ برای کنش‎ها پیامدها و آثاری است.

پیامدهای کنش‌های انسانی را به اقسامی می‌توان تقسیم کرد از جمله آن‎ها تقسیم به پیامدهای ارادی و غیرارادی است.

 پیامدهای ارادی؛ ‌پیامدهایی است که ازنوع کنش‎های انسانی است.

پیامدهای غیر ارادی؛ پیامدهایی است که از نوع کنش انسانی نیست.‌ پیامدهای نوع اول با اراده و آگاهی انسان انجام می‌شود. پیامدی که ازنوع کنش انسانی است، ‌ممکن است توسط فردی که کنش اولیه را انجام داده و یا توسط غیر او واقع شود.

 پیامدهای نوع دوم‌آثار تکوینی و طبیعی کنش انسانی هستند. پیامدهای تکوینی و غیرارادی قابل تخلف نیستند، یعنی حتما انجام می‌شوند. پیامدهایی که از نوع کنش انسانی به‎شمار می‎آیند، وابسته به اراده انسان‌ها هستند و امکان تخلف از آن‎ها وجود دارد.

 راننده‌ای که مسیر تهران - مشهد را طی می‌کند از استان سمنان عبور می‌کند. او در هنگام حرکت ممکن است ‌با سرعت غیرمجاز حرکت کند. ‌خروج از استان تهران با سرعت غیرمجاز یک فعالیت و کنش انسانی است. ‌بر این کنش، سه نوع پیامد مترتب می‌شود:

پیامد اول:‌ نزدیک شدن به مشهد؛

پیامددوم: ‌جریمه پلیس؛

پیامد سوم: ‌عبور از سمنان.

 پیامد اول: ‌امری تکوینی، غیرارادی و غیرقابل تخلف است و پیامد دوم و سوم پیامدهایی از نوع کنش انسانی هستند و به همین دلیل قابل تخلفند. ‌تفاوت پیامد دوم و سوم این است که پیامد دوم فعالیت و کنشی است که توسط شخصی غیر از کنش‎گر اول انجام می‌شود و پیامد سوم، ‌کنشی است که توسط کنش‎گر اول رخ می‌دهد.

 پیامدهای کنش‌ها تقسیمات دیگری نیز می‌توانند داشته باشند، ‌مثل تقسیم به پیامدهای فردی و اجتماعی و یا تقسیم به پیامدهای دنیوی و اخروی. پیامدهای فردی، ‌پیامدهایی است که به شخص کنش‌گر بازمی‌گردد. مراد از پیامدهای اجتماعی پیامدهایی است که نسبت به دیگران رخ می‌دهد.  پیامدهای دنیوی پیامدهای این جهانی و ظاهر است، و پیامدهای اخروی، پیامدهای عمیق‌تر و پنهان است.

 انسان‎ها اغلب کنش‎های خود را با توجه به پیامد‎های آن انتخاب کرده و انجام می‌دهند، ‌و یا آن که از کنش‎های فراوانی به‎دلیل پیامد‎های غیرمطلوب آن اجتناب می‌ورزند.

 برگرفته از سایت دکتر پارسانیا www.parsania.ir

+ نوشته شده در  سه شنبه بیست و هفتم مهر 1389ساعت 10:26  توسط عرفان پیرصاحب  |